Trầm cảm đang trở thành một trong những vấn đề sức khỏe tâm thần đáng lo ngại ở trẻ vị thành niên. Không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc, căn bệnh này còn tác động tiêu cực đến khả năng học tập, các mối quan hệ xã hội và làm gia tăng nguy cơ tự tử. Đáng chú ý, nhiều thống kê cho thấy bé gái có nguy cơ mắc trầm cảm cao gần gấp đôi so với bé trai.
Não bộ xử lý tryptophan theo “con đường bất lợi”
Theo nghiên cứu mới của các nhà khoa học tại London (Anh), sự khác biệt này có thể bắt nguồn từ cách não bộ xử lý tryptophan – một axit amin phổ biến có trong thực phẩm hằng ngày.
Thông thường, tryptophan được chuyển hóa thành các hợp chất có tác dụng bảo vệ tế bào thần kinh. Tuy nhiên, ở nhiều bé gái, quá trình này lại có xu hướng đi theo hướng tạo ra các chất “gây hại thần kinh”, làm tổn thương hoạt động của não.
Đáng lưu ý, những bé gái có não bộ ưu tiên con đường chuyển hóa “bất lợi” này thường có dấu hiệu viêm trong cơ thể, thể hiện qua các xét nghiệm máu. Nhóm trẻ này cũng đạt điểm cao trong các thang đo nguy cơ trầm cảm, thậm chí có trường hợp đã được chẩn đoán trầm cảm nặng.
Con đường kynurenine và nguy cơ trầm cảm kéo dài
Quá trình quyết định tryptophan sẽ được chuyển hóa theo hướng “bảo vệ” hay “gây hại” được gọi là con đường kynurenine. Các nhà khoa học cho rằng đây có thể là mắt xích quan trọng giải thích vì sao trầm cảm ở bé gái thường dai dẳng và khó hồi phục hơn.
Một báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho thấy hơn một nửa số bé gái tuổi teen thừa nhận thường xuyên cảm thấy buồn bã, tuyệt vọng, trong khi tỷ lệ này ở bé trai thấp hơn nhiều. Các bé gái cũng có nguy cơ xuất hiện ý nghĩ hoặc hành vi tự tử cao hơn.
Kết quả tương tự được ghi nhận trong nghiên cứu năm 2025 thực hiện trên 150 thanh thiếu niên 15 tuổi tại Brazil. Theo đó, những bé gái có nguy cơ trầm cảm cao thường có lượng hợp chất “bảo vệ thần kinh” thấp hơn rõ rệt so với nhóm ít nguy cơ, trong khi sự khác biệt này không nổi bật ở bé trai.
Dấu hiệu cảnh báo sớm và cơ hội can thiệp
Theo dõi trong ba năm, các nhà nghiên cứu nhận thấy những bé gái có mức hợp chất “gây hại thần kinh” cao thường rơi vào tình trạng trầm cảm kéo dài. Ngược lại, khi nồng độ các chất này giảm, khả năng hồi phục tâm lý cũng cải thiện đáng kể.
Các chuyên gia cho rằng tình trạng viêm trong cơ thể – có thể bắt nguồn từ sang chấn tâm lý thời thơ ấu, căng thẳng kéo dài hoặc biến đổi hormone giới tính – là một yếu tố then chốt làm gia tăng nguy cơ trầm cảm ở bé gái.
Hướng tiếp cận mới trong phòng ngừa và điều trị
Từ những phát hiện trên, một số giải pháp tiềm năng được đề xuất như: kiểm soát viêm bằng thuốc phù hợp, duy trì vận động thể chất, quản lý căng thẳng và xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh nhằm giúp não bộ “đi đúng con đường”.
Tryptophan – trung tâm của nghiên cứu – có mặt trong nhiều thực phẩm quen thuộc như thịt gà, sữa, các loại đậu và hạt. Ngoài vai trò liên quan đến trầm cảm, chất này còn cần thiết cho sự phát triển của trẻ, tham gia sản xuất serotonin – hormone điều chỉnh tâm trạng, và melatonin – hormone điều hòa giấc ngủ.
Các nhà khoa học kỳ vọng, việc kết hợp thay đổi lối sống với những liệu pháp mới có khả năng điều chỉnh cách não sử dụng tryptophan sẽ mở ra hướng điều trị cá nhân hóa, đặc biệt hiệu quả với bé gái. Quan trọng hơn, phát hiện sớm những trẻ có nguy cơ cao có thể giúp ngăn chặn trầm cảm ngay từ giai đoạn khởi phát.
Tuy nhiên, trước khi y học tìm ra giải pháp tối ưu, sự quan tâm, lắng nghe và đồng hành từ gia đình, thầy cô và xã hội vẫn là “liều thuốc” quan trọng nhất. Bởi với trẻ vị thành niên, đôi khi một sự thấu hiểu kịp thời cũng đủ để thay đổi cả một cuộc đời.
