Ở nhiều quốc gia phát triển, tiếng còi xe không phải phương tiện để nhắc nhở, thúc giục hay thể hiện sự bực bội trên đường. Thay vào đó, còi xe được coi là tín hiệu cảnh báo mang tính khẩn cấp, chỉ sử dụng khi có nguy cơ mất an toàn. Quan niệm này được hình thành thông qua giáo dục giao thông nhất quán, kéo dài từ trường học đến đào tạo lái xe, đi kèm với chế tài xử phạt nghiêm khắc.
Khác với hình ảnh quen thuộc tại nhiều tuyến phố ở Việt Nam, nơi tiếng còi xuất hiện liên tục như một “ngôn ngữ” giao tiếp, tại các nước phát triển, việc bấm còi không cần thiết thường bị coi là hành vi kém văn minh và vi phạm luật giao thông.
Giáo dục ý thức từ trường học
Tại Nhật Bản, giáo dục an toàn giao thông được triển khai ngay từ bậc tiểu học, với trọng tâm là hình thành ý thức cộng đồng. Trong các tài liệu của Cơ quan Cảnh sát quốc gia và Bộ Giáo dục Nhật Bản, tiếng còi được mô tả là âm thanh có thể gây giật mình, làm mất tập trung và ảnh hưởng đến những người xung quanh. Trẻ em được dạy rằng còi xe chỉ nên sử dụng khi có nguy hiểm thực sự, không phải để báo hiệu sự hiện diện của phương tiện hay yêu cầu người khác tránh đường.
Thụy Sĩ cũng có cách tiếp cận tương tự. Trong các chương trình giáo dục do Văn phòng Đường bộ Liên bang Thụy Sĩ phối hợp với cảnh sát địa phương triển khai, học sinh được giải thích rằng tiếng ồn giao thông ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của cộng đồng. Vì vậy, việc sử dụng còi chỉ được chấp nhận trong những tình huống khẩn cấp, khi không còn biện pháp nào an toàn hơn.
Củng cố hành vi khi đào tạo lái xe
Khi đến tuổi học lái xe, quan điểm về việc sử dụng còi tiếp tục được củng cố trong quá trình đào tạo. Tại Anh, Highway Code quy định rõ ràng rằng còi chỉ dùng để cảnh báo nguy hiểm. Việc bấm còi khi xe đang dừng, dừng đèn đỏ, trong khu dân cư vào ban đêm hoặc để thúc giục phương tiện khác đều bị coi là hành vi vi phạm pháp luật.
Trong các kỳ thi thực hành lái xe tại Anh, nếu thí sinh sử dụng còi không đúng mục đích, giám khảo có thể đánh giá đó là hành vi thiếu an toàn hoặc phán đoán kém, dẫn đến bị trừ điểm hoặc trượt bài thi.
Tại Đức, giáo trình đào tạo lái xe nhấn mạnh việc kiểm soát tốc độ, giữ khoảng cách an toàn và kiểm soát cảm xúc cá nhân trước khi nghĩ đến sử dụng còi. Luật giao thông Đức quy định còi chỉ dùng để cảnh báo nguy hiểm, còn việc bấm còi vì bực bội hay để thúc giục người khác bị coi là gây rối trật tự giao thông.
Các tài liệu đào tạo lái xe tại châu Âu cũng chỉ ra rằng tiếng còi mang tính mơ hồ, không thể truyền tải chính xác thông điệp người bấm muốn nói, trong khi lại dễ khiến người khác giật mình hoặc phản ứng sai. Việc “giao tiếp” bằng còi vì thế làm tăng nguy cơ mất tập trung và khiến tình huống giao thông trở nên kém an toàn hơn.
Giữ giá trị cảnh báo của còi xe
Một lý do quan trọng khác khiến còi xe không được dùng thường xuyên là để giữ nguyên giá trị cảnh báo của nó. Khi tiếng còi vang lên liên tục trong đời sống hằng ngày, người tham gia giao thông sẽ dần “nhờn” phản xạ và không còn phản ứng mạnh trước những tình huống nguy hiểm thực sự.
Do đó, nhiều quốc gia muốn tài xế hiểu rằng còi xe chỉ dành cho những thời điểm có rủi ro rõ ràng, giúp những người xung quanh nhanh chóng nhận biết và có phản ứng phù hợp.
Chế tài xử phạt nghiêm khắc
Bên cạnh giáo dục, chế tài xử phạt đóng vai trò then chốt trong việc định hình thói quen sử dụng còi xe. Tại Anh, tài xế có thể bị phạt tiền lên tới 1.000 bảng nếu sử dụng còi sai mục đích. Ở Thụy Sĩ, bấm còi vô cớ bị coi là hành vi gây ô nhiễm tiếng ồn và bị xử phạt theo quy định về môi trường sống. Tại Singapore, việc bấm còi khi không có nguy hiểm có thể bị phạt tiền, thậm chí bị xem là gây rối trật tự công cộng trong một số trường hợp.
Việc hạn chế dùng còi vô tội vạ buộc tài xế phải điều chỉnh hành vi theo hướng an toàn hơn, như giảm tốc độ, giữ khoảng cách, quan sát kỹ và chủ động nhường đường. Chính những thói quen này góp phần xây dựng môi trường giao thông văn minh, an toàn cho tất cả mọi người, đồng thời giảm căng thẳng và hạn chế các xung đột không cần thiết trên đường.
