Bàn chân bẹt là tình trạng vòm bàn chân thấp hoặc xẹp, khiến toàn bộ lòng bàn chân gần như tiếp xúc với mặt đất khi đứng và đi. Ở trẻ em, tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến dáng đi mà còn có thể tác động lâu dài đến hệ vận động nếu không được phát hiện và can thiệp đúng cách.
Theo bác sĩ Gail Aubrey Carroll – chuyên gia trị liệu thần kinh cột sống, những dấu hiệu thường gặp của bàn chân bẹt gồm dáng đi hai chân chữ X, trẻ hay vấp ngã khi chạy, đau mỏi chân sau vận động. Đây là các tín hiệu cho thấy trục chân và bàn chân đang hoạt động không đúng. Nếu để kéo dài, vòm chân có thể sụp thêm, kéo theo lệch trục gối – hông, giảm sức bền, thậm chí ảnh hưởng đến chiều cao và cột sống về lâu dài.
Bác sĩ khuyến cáo phụ huynh không nên tự suy đoán hay áp dụng các phương pháp truyền miệng khi thấy con có biểu hiện bất thường. Việc chọn sai cách can thiệp không chỉ tốn kém mà còn có thể làm tình trạng nặng hơn. Điều quan trọng không phải là một đôi đế chỉnh hình mua sẵn, mà là một phác đồ phù hợp gồm phục hồi cơ yếu, chỉnh trục vận động và các bài tập được theo dõi chuyên môn.
Thực tế cho thấy nhiều trẻ không cải thiện dù đã mang giày hoặc đế chỉnh hình trong thời gian dài. Có trường hợp vòm chân tiếp tục sụp do đế quá cứng, quá mềm hoặc không phù hợp với cấu trúc bàn chân, trong khi nguyên nhân gốc như cơ yếu hoặc trục chân lệch không được điều chỉnh. Tương tự, việc tự tập theo video hoặc sử dụng đế mua online mà không được đo đạc, đánh giá cũng có thể khiến trẻ đau hơn, thăng bằng kém đi.
Một số phụ huynh lại tin rằng bàn chân bẹt sẽ tự hết khi trẻ lớn, nên chỉ dùng giày “định hình” và không tái khám. Điều này có thể khiến giai đoạn vàng để can thiệp bị bỏ lỡ, khi phát hiện thì trục chân đã lệch rõ, việc điều trị trở nên khó khăn và kéo dài hơn.
Theo bác sĩ Gail, bàn chân trẻ là một “hệ thống phát triển động”, thay đổi liên tục theo từng giai đoạn tuổi. Vì vậy, việc điều trị cần cá nhân hóa theo mức độ. Trường hợp nhẹ thường cần đế chỉnh hình phù hợp kết hợp bài tập tăng sức mạnh cơ bàn chân và cổ chân, theo dõi định kỳ để điều chỉnh khi trẻ lớn. Mức độ trung bình và nặng đòi hỏi chương trình phục hồi chuyên sâu hơn, kết hợp chỉnh trục, luyện tập có hướng dẫn và theo dõi sát sao.
Một yếu tố quan trọng là đế chỉnh hình phải phù hợp với từng trẻ: từ độ cứng – mềm, độ nâng vòm đến góc chỉnh xương gót. Chỉ cần sai lệch vài milimet cũng có thể khiến trẻ khó chịu hoặc làm tình trạng xấu hơn. Vì vậy, việc đánh giá định kỳ và điều chỉnh theo sự phát triển của bàn chân là cần thiết.
“Mục tiêu không chỉ là giảm đau trong ngắn hạn, mà là giúp trẻ có một nền tảng vận động vững chắc để phát triển bình thường trong nhiều năm sau”, bác sĩ nhấn mạnh. Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng hướng có thể giúp trẻ tránh được nhiều hệ lụy lâu dài, từ dáng đi, sức bền cho đến chiều cao và cột sống.
