Các chuyên gia cho rằng việc trẻ mắc bệnh vặt trong những năm đầu đời đóng vai trò thiết yếu giúp hệ miễn dịch trưởng thành, cảnh báo bao bọc quá kỹ có thể dẫn đến “ốm bù” nghiêm trọng khi vào tiểu học.
“Việc chăm sóc sức khỏe cũng như trồng cây, cần phương pháp đúng từ đầu”, bác sĩ Nguyễn Trí Đoàn, chuyên gia nhi khoa, nói tại diễn đàn giáo dục Wisdomland World School với chủ đề Hành trình ươm mầm Rồng Xanh ở TP HCM ngày 31/1.
Quan điểm này tương đồng với “giả thuyết vệ sinh” (Hygiene Hypothesis) được giáo sư David Strachan (Anh) đề xuất năm 1989 và được cộng đồng y khoa thế giới công nhận rộng rãi. Giả thuyết này chỉ ra rằng việc trẻ em thiếu tiếp xúc với các tác nhân truyền nhiễm, vi sinh vật cộng sinh và ký sinh trùng trong giai đoạn đầu đời sẽ làm tăng tính nhạy cảm của hệ miễn dịch, dẫn đến nguy cơ cao mắc các bệnh dị ứng và tự miễn sau này.
Nghiên cứu công bố trên Tạp chí Y học New England (NEJM) cũng từng so sánh trẻ em lớn lên trong môi trường trang trại (tiếp xúc nhiều vi khuẩn) với trẻ em thành thị. Kết quả cho thấy nhóm trẻ “nhà nông” có hệ miễn dịch mạnh mẽ hơn và tỷ lệ mắc hen suyễn thấp hơn đáng kể.
Bác sĩ Đoàn lưu ý phụ huynh cần phân biệt rõ hai nhóm bệnh. Nhóm bệnh nguy hiểm (bại liệt, sởi, viêm màng não…) bắt buộc phải phòng ngừa bằng tiêm chủng đầy đủ. Trong khi đó, nhóm bệnh do siêu vi thông thường tại trường học là những bài tập dượt cần thiết.
Vị chuyên gia cảnh báo chiến lược “giữ con trong lồng kính” để trốn bệnh sẽ phản tác dụng. Nếu hệ miễn dịch “thất nghiệp” trong 5 năm đầu, trẻ sẽ đối mặt với tình trạng “ốm bù” ngay khi bước vào lớp 1. Lúc này, cơ thể mới bắt đầu quy trình làm quen với mầm bệnh, buộc trẻ nghỉ học liên tục, gây lỗ hổng kiến thức nền tảng và áp lực tâm lý nặng nề.
Ở góc độ phát triển trí tuệ, TS Bùi Hồng Quân, Trưởng khoa Giáo dục Mầm non (ĐH Sư phạm TP HCM), ví giai đoạn mầm non như quá trình đổ móng cho một ngôi nhà cao tầng. Ông Quân dẫn chứng về tính khả biến (plasticity) của não bộ trẻ nhỏ – thời điểm các kết nối thần kinh (synapse) hình thành với tốc độ nhanh nhất.
Theo Trung tâm Phát triển Trẻ em thuộc Đại học Harvard, não bộ của trẻ xây dựng hơn một triệu kết nối thần kinh mỗi giây trong những năm đầu đời. Những kết nối này cần được kích hoạt qua trải nghiệm thực tế và vui chơi. Tiến sĩ Quân nhấn mạnh nếu bỏ lỡ giai đoạn vàng để trẻ cọ xát với môi trường, các kết nối không được sử dụng sẽ bị cắt tỉa (pruning), làm mai một tiềm năng phát triển nhân cách và tư duy của trẻ.
