Nám da là một rối loạn tăng sắc tố mạn tính, hình thành do nhiều yếu tố phức tạp cả từ bên trong lẫn bên ngoài cơ thể. Vì vậy, việc chỉ chăm sóc da thông thường thường không đủ để kiểm soát tình trạng này.
Nám biểu hiện bằng các mảng hoặc dát da sẫm màu, thường xuất hiện ở trán, gò má, mũi và cằm. Tình trạng này gặp nhiều ở phụ nữ trong độ tuổi 20–50, đặc biệt ở những giai đoạn nội tiết biến động như mang thai, sau sinh hoặc tiền mãn kinh.
Theo các chuyên gia da liễu, nám không đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ mà là hậu quả của rối loạn hoạt động tế bào sắc tố. Cơ chế hình thành nám chịu ảnh hưởng đồng thời của yếu tố nội sinh và ngoại sinh, khiến tình trạng dễ tái phát dù người bệnh đã chăm sóc da kỹ lưỡng.
Yếu tố nội sinh đóng vai trò quan trọng, bao gồm di truyền, giới tính và sự thay đổi nội tiết tố. Phụ nữ mang thai, sau sinh, sử dụng thuốc tránh thai, mắc rối loạn tuyến giáp hoặc bước vào giai đoạn tiền mãn kinh – mãn kinh có nguy cơ cao xuất hiện nám. Bên cạnh đó, quá trình lão hóa cũng khiến hoạt động của tế bào sắc tố trở nên rối loạn, làm tăng sinh melanin bất thường.
Ở nhóm yếu tố ngoại sinh, tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời là tác nhân hàng đầu kích thích sản xuất melanin. Ngoài ra, ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử, môi trường ô nhiễm, mỹ phẩm không phù hợp hoặc thói quen chăm sóc da sai cách kéo dài có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ da, tạo điều kiện cho nám hình thành và sậm màu hơn.
Một nguyên nhân phổ biến khiến điều trị nám không đạt hiệu quả như mong muốn là chưa xác định đúng loại nám. Nám thường được phân thành nám nông, nám sâu và nám hỗn hợp; mỗi loại có cơ chế hình thành và hướng điều trị khác nhau. Việc chỉ tập trung làm sáng da bằng mỹ phẩm mà không đánh giá sắc tố nằm ở lớp nào của da có thể khiến nám mờ tạm thời nhưng dễ tái phát, thậm chí đậm màu hơn nếu xử lý sai cách.
Các bác sĩ cho biết không có phương pháp nào giúp loại bỏ nám tức thì. Điều trị cần được cá thể hóa theo tình trạng da từng người và theo dõi lâu dài. Ngay cả khi tình trạng đã cải thiện, người bệnh vẫn cần duy trì chế độ chăm sóc và bảo vệ da phù hợp để hạn chế tái phát.
Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ có thể phối hợp nhiều biện pháp nhằm kiểm soát quá trình tăng sinh melanin, tùy thuộc loại nám và mức độ tổn thương. Vì vậy, khi nám xuất hiện kéo dài hoặc ngày càng đậm màu, người bệnh nên đi khám chuyên khoa da liễu để được tư vấn và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, thay vì tự điều trị tại nhà trong thời gian dài.
