1. Xôi gấc – mong ước vận may đầu năm mới
Trong mâm cúng ông Công ông Táo, đĩa xôi gấc không chỉ là một món ăn ngon mà còn gửi gắm những ước vọng sâu sắc của gia chủ. Màu đỏ của xôi gấc không chỉ tượng trưng cho vận may đầu năm mà còn mang giá trị dinh dưỡng vượt trội. Màng đỏ quanh hạt gấc chứa hàm lượng lycopene và beta-carotene rất cao (gấp nhiều lần cà chua và cà rốt). Đây là những hoạt chất chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ tế bào, tốt cho sức khỏe tim mạch và thị lực.
Xôi gấc với màu đỏ đẹp mắt tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng trong năm mới.
Cách làm: Ngâm gạo nếp qua đêm (6 – 8 tiếng), để ráo. Phần thịt gấc đỏ trộn với chút rượu trắng để lên màu đỏ tươi, sau đó bóp đều với gạo và xíu muối. Đồ xôi khoảng 30 phút, khi gạo chín dẻo thì rưới thêm nước cốt dừa và đường, đảo đều rồi hấp thêm 5 phút. Xôi nên đóng khuôn hình hoa hoặc cá chép để mâm cúng thêm trang trọng.
2. Nem nấm rau củ cung cấp đạm thực vật lành mạnh
Thay vì dùng thịt lợn và trứng, món nem này sử dụng nấm hương, mộc nhĩ và đậu phụ. Nấm được ví là “thịt thực vật” vì giàu protein nhưng hoàn toàn không chứa cholesterol xấu. Kết hợp với mộc nhĩ, món ăn này giúp tăng cường miễn dịch và cải thiện lưu thông máu.
Cách làm: Phần nhân gồm miến dong ngâm mềm cắt ngắn, cà rốt bào sợi, mộc nhĩ nấm hương ngâm mềm, thái nhỏ và đậu phụ bóp nhuyễn. Trộn đều tất cả với hạt nêm chay và tiêu, sau đó cuốn vừa tay với bánh đa nem. Để món ăn lành mạnh hơn, bạn nên dùng nồi chiên không dầu hoặc áp chảo với lượng dầu tối thiểu thay vì chiên ngập dầu.
3. Nộm ngũ sắc bổ sung chất xơ trong mâm cỗ cúng ông Công ông Táo
Món nộm giòn mát đóng vai trò cân bằng vị giác và dinh dưỡng. Việc sử dụng rau củ tươi sống giúp giữ nguyên lượng vitamin C và các enzyme tự nhiên thường bị mất đi khi nấu ở nhiệt độ cao. Lượng chất xơ dồi dào trong món này sẽ giúp làm chậm quá trình hấp thu đường và mỡ vào máu sau bữa ăn.
Cách làm: Dùng su hào, cà rốt, dưa chuột thái sợi, bóp sơ với chút muối rồi vắt ráo nước để giữ độ giòn. Pha nước trộn chua ngọt từ chanh, đường, tỏi ớt (nếu gia đình ăn cay) rồi trộn đều với rau củ. Khi sắp lên mâm mới rắc lạc rang giã dập và rau thơm lên trên để nộm không bị ỉu.
4. Canh nấm hạt sen an thần, thanh lọc cơ thể
Thay cho canh măng móng giò, canh hạt sen nấu nấm mang lại vị ngọt thanh tự nhiên mà không cần mì chính. Hạt sen có tác dụng dưỡng tâm, an thần, giúp ngủ ngon – điều rất cần thiết trong những ngày giáp Tết bận rộn, căng thẳng.
Cách làm: Ninh hạt sen tươi (hoặc khô) cùng cà rốt, ngô ngọt để lấy nước dùng ngọt tự nhiên. Khi hạt sen chín mềm, thả nấm rơm, nấm đùi gà và đậu hũ non cắt miếng vào đun sôi lại. Nêm gia vị vừa ăn, rắc thêm chút rau mùi ta là hoàn tất.
Mâm cơm chay tự làm cúng ông Công ông Táo thể hiện sự thành tâm của gia đình. (Ảnh minh họa AI)
5. Chè bà cốt ấm bụng, kích thích tiêu hóa
Đây là món chè cổ truyền của miền Bắc, thường dùng để cúng ông Công ông Táo rất phù hợp cho mùa đông. Món chè nấu từ nếp cái hoa vàng, đường mật và gừng tươi. Gừng chứa hoạt chất gingerol có tính kháng viêm, làm ấm cơ thể và hỗ trợ tiêu hóa cực tốt, giúp ngăn ngừa đầy bụng khó tiêu khi ăn cỗ.
Cách làm: Gạo nếp vo sạch, nấu nhừ như cháo đặc nhưng vẫn còn nguyên hạt. Đường mật (hoặc đường phèn) đun chảy với chút nước và gừng giã nhỏ cho thơm lừng, sau đó đổ vào nồi cháo nếp, khuấy nhẹ tay trên lửa nhỏ cho chè sánh lại và chuyển màu cánh gián đẹp mắt. Múc ra bát, rắc vài hạt xôi vò tơi xốp lên trên là đúng điệu.
Một mâm cúng thành tâm không cần sơn hào hải vị đắt tiền. Sự kết hợp hài hòa giữa ngũ cốc, rau củ và thảo mộc tự nhiên trong 5 món chay này chính là cách chúng ta trân trọng sức khỏe của bản thân và gia đình trước thềm năm mới.
Dù cuộc sống hiện đại có bận rộn đến đâu, dù mâm cỗ có thay đổi từ mặn sang chay cho phù hợp xu thế, thì nét đẹp văn hóa “Uống nước nhớ nguồn” trong ngày Tết ông Công ông Táo vẫn luôn được người Việt trân trọng và gìn giữ.
