Việc không phát hành trên nền tảng trực tuyến trong nước, cùng chiến lược phát sóng nhỏ giọt trên truyền hình đang khiến các tác phẩm của Studio Ghibli ngày càng xa rời thế hệ khán giả trẻ tại Nhật Bản.
Ngày 1-5, Nippon TV phát sóng lại bộ phim của Studio Ghibli là Whisper of the Heart trong khung “Friday Roadshow”, tiếp đó là Kiki’s Delivery Service vào ngày 8-5.
Tuy nhiên, theo phân tích của nhà văn kiêm nhà báo người Nhật Bản Soichiro Matsutanin, dù đây là những tác phẩm kinh điển, tần suất phát sóng thưa thớt đặt ra câu hỏi: khán giả trẻ Nhật Bản còn bao nhiêu cơ hội tiếp cận di sản của Ghibli?
Thói quen xem thay đổi, Ghibli dần ‘tụt nhịp’
Theo Soichiro Matsutani, các phim của Studio Ghibli hiện không xuất hiện trên bất kỳ nền tảng streaming nào tại Nhật Bản. Những dịch vụ phổ biến như Netflix, Amazon Prime Video hay U-NEXT đều không cung cấp các tựa phim này trong nước, dù chúng vẫn có mặt trên Netflix ở thị trường quốc tế.
Điều đó khiến người xem tại Nhật muốn thưởng thức Ghibli chỉ còn hai lựa chọn: chờ phát sóng truyền hình hoặc mua, thuê DVD, Blu-ray. Cách tiếp cận này, theo tác giả, gần như không khác gì thời kỳ trước khi streaming bùng nổ, khiến Ghibli trở thành “ngoại lệ” trong hệ sinh thái giải trí hiện đại.
Dữ liệu từ ngành công nghiệp cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ trong hành vi khán giả. Trong hơn một thập kỷ qua, tỷ lệ sử dụng dịch vụ thuê video tại Nhật giảm sâu, trong khi streaming trả phí tăng nhanh và vượt lên từ năm 2020.
Studio Ghibli gần như chỉ còn huyền thoại anime Hayao Miyazaki
Phân tích dữ liệu phát sóng từ năm 1985 đến nay cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các tác phẩm Ghibli. Những phim của Hayao Miyazaki như Nausicaa of the Valley of the Wind, Castle in the Sky hay My Neighbor Totoro được phát sóng nhiều lần.
Ngược lại, các tác phẩm của Isao Takahata như The Tale of the Princess Kaguya hay My Neighbors the Yamadas hiếm khi xuất hiện. Một số phim thậm chí đã vắng bóng trên truyền hình suốt nhiều năm.
Việc tập trung phát sóng vào các dịp có tỷ suất người xem cao như lễ, Tết giúp tối ưu doanh thu quảng cáo, nhưng đồng thời khiến nhiều tác phẩm ít nổi bật dần bị “rơi khỏi sóng”.
Theo Soichiro Matsutani, đây nhiều khả năng là lựa chọn có chủ đích nhằm duy trì “độ hiếm” của các tác phẩm. Khi không dễ tiếp cận, mỗi lần phát sóng truyền hình sẽ trở thành sự kiện, đảm bảo lượng người xem và doanh thu quảng cáo ổn định.
Tuy nhiên, ông cho rằng cách tiếp cận này mang tính phòng thủ, phản ánh sự phụ thuộc vào mô hình kinh doanh truyền hình truyền thống trong bối cảnh quảng cáo đang suy giảm.
Điều đáng lo ngại nhất là sự xuất hiện của một nhóm khán giả trẻ biết đến Ghibli nhưng chưa từng xem. Với thế hệ lớn lên cùng streaming, nội dung không thể xem ngay thường bị xem như “không tồn tại”.
Việc đưa Ghibli lên streaming chỉ còn là vấn đề thời điểm. Khi nguồn phim mới hạn chế, giá trị của hãng nằm ở việc khai thác kho nội dung sẵn có.
Tuy nhiên, nếu tiếp tục trì hoãn, cái giá phải trả sẽ không chỉ là cơ hội kinh doanh mà còn là sự đứt gãy kết nối với khán giả tương lai. Bởi sau cùng, điều công chúng tìm đến là tác phẩm không phải phương thức phát sóng.
