Bốn trụ cột hình thành tầm vóc và thực trạng chiều cao người Việt
TS.BS Trương Hồng Sơn (Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam) cho biết theo báo cáo từ các nghiên cứu chuyên môn, mặc dù đã có nhiều cải thiện đáng ghi nhận trong những năm qua, chiều cao trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 30% quốc gia có chiều cao thấp nhất thế giới. Cụ thể, ở độ tuổi 19, chiều cao trung bình của nam giới Việt Nam đạt 168,1cm, xếp thứ 154 trên thế giới. Trong khi đó, nữ giới đạt chiều cao mức cao trung bình 156,2cm, đứng thứ 146 trên tổng số 201 quốc gia và vùng lãnh thổ được khảo sát. Đây là một khoảng cách lớn đòi hỏi sự thay đổi toàn diện trong phương pháp chăm sóc trẻ của các gia đình.
Để thay đổi cục diện này, TS.BS Trương Hồng Sơn chỉ ra rằng chiều cao của trẻ chịu sự tác động tổng hòa từ bốn yếu tố chính bao gồm di truyền, dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ và môi trường sống. Nhiều cha mẹ thường tuyệt đối hóa vai trò của gen di truyền, song khoa học đã chứng minh yếu tố này chỉ quyết định khoảng 23% sự phát triển. Trong khi đó, chế độ dinh dưỡng chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 32%.
Đặc biệt, các chuyên gia dinh dưỡng đồng loạt nhấn mạnh lứa tuổi từ 6 đến 12 tuổi chính là thời điểm vàng để thúc đẩy chiều cao, tầm vóc tương lai. Nếu được xây dựng một nền tảng dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên kết hợp ngủ đủ giấc trong giai đoạn này, trẻ sẽ đạt được sự bứt phá thể trạng tối đa.
Cơ chế tiết hormone tăng trưởng trong giấc ngủ sâu
Một hiện tượng phổ biến khiến nhiều gia đình ngỡ ngàng là sau ba tháng nghỉ hè, con mình bỗng nhiên tăng chiều cao một cách rõ rệt. Dưới góc độ sinh lý học trẻ em, các chuyên gia lý giải rằng điều kỳ diệu này hoàn toàn bắt nguồn từ sự thay đổi tích cực trong chất lượng giấc ngủ và tần suất vận động vào mùa hè. Khi không phải đối diện với lịch học dày đặc hay áp lực căng thẳng từ các bài tập, tinh thần trẻ được thả lỏng, giúp các em ngủ nhiều hơn và ngủ sớm hơn.
Bí mật nằm ở cơ chế vận hành của hormone tăng trưởng do não bộ tiết ra. Theo nhịp sinh học tự nhiên, loại hormone này không được giải phóng liên tục mà chỉ đạt mức đỉnh điểm và đầy đủ nhất khi cơ thể trẻ đã chìm vào giấc ngủ sâu. Khung giờ vàng để quá trình này diễn ra mạnh mẽ nhất là từ 22 giờ đến 23 giờ đêm và kéo dài đến khoảng 1 giờ đến 2 giờ sáng hôm sau.
Thức khuya, ngủ không đủ giấc có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển thể chất của trẻ.
Tuy nhiên, một điều kiện tiên quyết mà các bậc phụ huynh cần lưu ý là hormone tăng trưởng chỉ được kích hoạt tối đa khi cơ thể đã đạt trạng thái ngủ sâu thực sự, thường bắt đầu sau khi trẻ vào giấc khoảng 1 đến 2 tiếng. Vào mùa hè, sự kết hợp giữa tinh thần thoải mái và việc tăng cường vận động thể dục thể thao vào ban ngày đóng vai trò như một chất xúc tác. Vận động tích cực kích thích hệ thần kinh, khiến lượng hormone tăng trưởng được sinh ra vào buổi tối càng nhiều hơn, tạo tiền đề cho hệ xương kéo dài thầm lặng trong đêm.
Phương pháp thiết lập giấc ngủ chuẩn khoa học theo độ tuổi
Từ những cơ sở khoa học trên, để trẻ không bị bỏ lại phía sau trong bản đồ chiều cao thế giới, việc thiết lập một kỷ luật giấc ngủ nghiêm túc là trách nhiệm hàng đầu của cha mẹ. Để đón trọn vẹn làn sóng hormone tăng trưởng vào lúc nửa đêm, trẻ em cần được rèn luyện thói quen lên giường và ngủ say trước 22 giờ đêm. Tổng thời gian ngủ của trẻ trong độ tuổi đến trường phải bảo đảm đạt trên 8 giờ mỗi ngày để các tế bào sụn tiếp hợp có đủ thời gian phân chia và hóa xương.
Đối với nhóm trẻ nhỏ dưới 3 tuổi, giai đoạn chưa bước vào bậc tiểu học, nhu cầu sinh lý về giấc ngủ còn cao hơn rất nhiều. Các chuyên gia y tế khuyến cáo nhóm tuổi này cần phải được ngủ sớm hơn và có thời gian ngủ dài hơn, đạt trung bình từ 12 đến 14 tiếng mỗi ngày. Việc duy trì một không gian phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát, không có ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử chính là môi trường sống lý tưởng để bảo vệ chất lượng giấc ngủ sâu cho trẻ.
Thay vì chỉ tìm kiếm các phương pháp đắt đỏ hoặc phụ thuộc vào gen, việc tối ưu hóa giấc ngủ chính là liều thuốc tăng trưởng tự nhiên, miễn phí nhưng vô cùng hiệu quả. Việc đồng hành cùng con thực hiện đúng nguyên tắc ngủ sớm, ngủ đủ kết hợp với dinh dưỡng và vận động đều đặn từ thời điểm vàng sẽ giúp thế hệ tương lai của Việt Nam dần thoát khỏi nhóm quốc gia thấp lùn, tự tin vươn cao tầm vóc.
